Cách quản lý ngân sách gia đình: chiến lược để tài chính hài hòa

Trong thời đại ngày càng tăng sự độc lập về tài chính, việc quản lý ngân sách chung trong gia đình trở thành chủ đề gây nhiều tranh luận. Bài viết này sẽ phân tích cách phân bổ ngân sách gia đình và những trường hợp không nên gộp chung chi tiêu.

Bao nhiêu gia đình quản lý ngân sách chung

Hơn 65% các gia đình Việt Nam quản lý ngân sách theo một cách nào đó. Thông thường, các gia đình áp dụng ngân sách chung có thỏa thuận chi tiêu (58%). Khoảng 13% gia đình theo chế độ ngân sách riêng biệt, còn 12% chi tiêu mà không bàn bạc với đối tác. Trong 3% gia đình, toàn bộ tài chính được giao cho chồng hoặc vợ quản lý.

Theo thống kê quốc tế, tại Mỹ, 62% cặp đôi giữ một phần tiền riêng, chỉ 40% dùng tài khoản chung hoàn toàn. Ở Anh, trong các cặp trên 35 tuổi, tỷ lệ tài khoản riêng lên tới 39%. Các con số này phản ánh xu hướng chuyển từ “quỹ chung truyền thống” sang các mô hình linh hoạt hơn, xuất phát từ chênh lệch thu nhập và nhu cầu độc lập tài chính.

Tỷ lệ tài khoản hoàn toàn riêng biệt đang tăng

Ngân sách chung thường bị xem là lỗi thời, đặc biệt với phụ nữ có sự nghiệp — hơn một nửa phụ nữ cảm thấy ngân sách chung hạn chế tự do cá nhân. Dữ liệu quốc tế cho thấy, ở Mỹ, tỷ lệ tài khoản hoàn toàn riêng của các cặp vợ chồng đã tăng từ 15% năm 1996 lên 23% năm 2023. Ở châu Âu, các mô hình kết hợp chiếm ưu thế 50%, đặc biệt ở các cuộc hôn nhân thứ hai hoặc các cuộc hôn nhân sau đó.

Tại sao chúng ta khó nói về tiền

Tiền bạc vẫn là chủ đề nhạy cảm: nhiều người tránh nói chuyện tài chính với đối tác; ở Mỹ, con số này lên tới 42%. Nguyên nhân thường bắt nguồn từ tuổi thơ: hơn một nửa mọi người mang theo “vết thương tiền bạc” từ cha mẹ — xấu hổ vì nghèo khó hoặc sợ thất bại. Phụ nữ thường liên kết tiền với sự an toàn, nam giới gắn tiền với thành công, dẫn đến phản ứng phòng thủ.

Ví dụ: vợ đề nghị giảm đi cà phê ngoài quán, nhưng chồng lại hiểu đây là chỉ trích địa vị của mình, gây cãi vã. Sự chênh lệch giới tính càng làm tăng áp lực: phụ nữ cảm thấy tội lỗi khi chi tiêu cao hơn gấp 1,5 lần, nam giới chịu áp lực “người trụ cột”. Kết quả là việc bàn về ngân sách thường gắn liền với cảm xúc tiêu cực và dẫn đến xung đột.

Giải pháp là cần làm việc theo cặp — các chuyên gia tâm lý khuyến nghị bàn bạc tiền bạc không trách móc, xem xét ngân sách định kỳ, và ưu tiên mô hình kết hợp để giảm căng thẳng cho cả hai.

Các mô hình quản lý ngân sách gia đình

Lựa chọn mô hình quyết định 70% thành công trong kế hoạch tài chính. Dưới đây là các mô hình phổ biến và khi nào nên áp dụng:

1. “Quỹ chung”
Mô hình này phù hợp nếu thu nhập hai vợ chồng gần bằng nhau. Ưu điểm là mọi khoản chi đều được bàn bạc và quyết định chung, không có chi tiêu riêng. Mô hình này đơn giản, minh bạch, nhưng rủi ro xung đột cao.

2. Ngân sách riêng
Trong mô hình này, các khoản chi chung được chia theo tỷ lệ — ví dụ 50/50, và mỗi người tự do quyết định chi tiêu cá nhân. Ưu điểm: tự do và ít tranh cãi; nhược điểm: khó xây dựng tương lai chung, ví dụ nếu một người không có tiết kiệm hoặc mất việc, người kia có thể bị ảnh hưởng tự do tài chính.

3. Ngân sách kết hợp
Mô hình này được coi là “vàng” giữa hai cách trên — mỗi người đóng góp vào ngân sách mức mình cảm thấy thoải mái, nhưng vẫn cần thỏa thuận số tiền. Sự phụ thuộc vào đối tác sẽ có nếu một người đóng góp nhiều hơn, nhưng áp lực tâm lý sẽ không cao như mô hình quỹ chung.

Tóm tắt quan trọng

• Bàn về tiền bạc trong mối quan hệ không dễ, nhưng cần thiết cho tương lai tài chính ổn định.

• Nên thảo luận trong không khí bình tĩnh, không đổ lỗi.

• Mỗi cặp đôi có thể chọn hoặc tự tạo mô hình ngân sách phù hợp để tiết kiệm chung và giảm căng thẳng tâm lý.

• Không phải lúc nào cũng nên gộp ngân sách — đôi khi quản lý riêng lại là lựa chọn tốt hơn.